Türkiye'nin Petrol Stratejisi: Tedarik ve Üretimde Yenilikçi Ortaklıklar

Türkiye, küresel enerji merkezi olma hedefi kapsamında petrol kaynaklarını çeşitlendirirken, arz güvenliği stratejisinin en son adımını Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Irak'ın Kerkük sahalarındaki ortaklık kurarak attı.

TPAO’nun BP ve ConocoPhillips ile birlikte Kerkük petrol sahalarını geliştirmek amacıyla oluşturulan konsorsiyumda %15 oranında ortaklık sağlaması, Türkiye’nin yalnızca petrol taşımacılığında değil, aynı zamanda üretim alanında da etkin bir rol üstlenmesini mümkün kılacak önemli bir gelişme olarak nitelendiriliyor.

Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı ve Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı aracılığıyla uzun yıllardır bölgesel petrol akışının önemli bir merkezi konumunda bulunan Türkiye, bu hamleyle birlikte petrol değer zincirinde üretim, transit ve ticaret alanlarını kapsayan güçlü bir pozisyon elde etmeyi amaçlıyor.

YERLİ ÜRETİM ENERJİ VİZYONUNUN TEMELİ OLDU

Türkiye'nin enerji merkezi olma stratejisinin en önemli unsurlarından biri, son dönemlerde hızla yükselen yerli petrol üretimi olarak göze çarpıyor.

Ham petrol üretimi, büyük ölçüde Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne odaklanmışken, son yıllarda Şırnak’taki Gabar sahasında kaydedilen üretim artışı ülkenin petrol üretim haritasında önemli bir değişim yarattı.

Cumhuriyet tarihinin en büyük kara petrol keşfi olarak değerlendirilen Gabar’ın devreye girmesiyle birlikte Şırnak, en fazla petrol üreten il haline gelirken, Batman, Diyarbakır, Mardin ve Siirt de üretimin önemli bir bölümünü sağlamaya devam ediyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na göre, Gabar'da günde yaklaşık 81 bin varil, Batman Bölge Müdürlüğü'nün sorumlu olduğu dört ilde ise toplam 35 bin 85 varil ham petrol çıkarılıyor.

PETROL TEDARİKİNDE ÇEŞİTLİLİK, ARZ GÜVENLİĞİNİ ARTIRIYOR

Yerli üretimin artmasının yanı sıra Türkiye, petrol arz güvenliğini çeşitlendirilmiş ithalat yoluyla da güçlendirmeye devam ediyor.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre Türkiye, mayıs ayında yaklaşık 2 milyon 665 bin 665 ton ham petrol ithal etti. Ham petrol tedarikinde Kazakistan ilk sırayı alırken, Rusya, ABD, Irak ve Guyana önemli tedarikçiler arasında yer aldı.

Bu petrolün büyük bir kısmı deniz yollarıyla Türkiye'ye ulaşırken, Ceyhan Terminali bölgesel petrol ticaretinin önemli merkezlerinden biri olma niteliğini koruyor.

Azerbaycan’la birlikte Kazak ve Türkmen petrollerinin Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı üzerinden taşındığı gibi, Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı da Irak petrolünün Ceyhan'a ulaştırılmasında kritik bir rol üstleniyor. Bu altyapı, Türkiye’nin bölgesel enerji merkezi olma konumunu desteklemenin yanı sıra arz güvenliğine de katkıda bulunuyor.

BOTAŞ verilere göre, yıllık 50 milyon ton taşıma kapasitesine sahip Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı üzerinden yılın ilk yarısında yaklaşık 96,9 milyon varil petrol taşındı.

Söz konusu hat, Hazar kaynaklarını Rusya ve İran dışındaki güzergahlar üzerinden küresel piyasalarla buluşturmayı sürdüren stratejik bir enerji koridoru olma özelliğini taşımaktadır.

KERKÜK ORTAKLIĞI STRATEJİK AVANTAJLARI ARTTIRIYOR

Irak petrolünü Ceyhan üzerinden dünya pazarlarına taşıyan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı, bölgesel petrol akışında önemli bir etkiye sahip.

Kerkük'ten Ceyhan'a uzanan ve bu yıl mart ayında tekrar devreye alınan hattın günlük taşıma kapasitesi yaklaşık 1,5 milyon varil düzeyinde bulunuyor. İlk aşamada günlük olarak yaklaşık 170 bin varille başlayan sevkiyat, 180 ila 200 bin varile kadar yükselmiş durumda ve Irak tarafı, taşınan miktarın ilerleyen dönemlerde daha da artırılmasını amaçlıyor.

Ankara ile Bağdat, Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı için daha kapsamlı bir enerji işbirliği modeli üzerinde görüşmelerini sürdürüyor. Irak’ın yeniden günlük yaklaşık 750 bin varil petrol ihraç edebilmesi için Türkiye'nin bu kapasiteyi tahsis etmeye hazır olduğu belirtiliyor.

Yeni işbirliği çerçevesinin, uzun vadede daha yüksek sevkiyat hacimleriyle iki ülke arasındaki enerjik iş birliğinin derinleşmesine katkı sağlaması beklenmektedir.

Bu süreçte TPAO'nun BP ve ConocoPhillips ile Kerkük sahalarının geliştirilmesine ortak olması, Türkiye'nin yalnızca petrol taşımacılığında değil, üretim alanında da doğrudan yer almasını sağlayan stratejik bir atılım olarak öne çıkıyor. Bu tür bir ortaklığın, Ankara'nın enerji diplomasisindeki manevra alanını da genişletmesi umuluyor.

Ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin Türkiye’ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlama kapasitelerine sahip olduklarını aktarması, iki ülke arasındaki enerji ticaretini genişletme konusundaki siyasi iradeyi ortaya koyuyor.

Irak petrolünün daha yüksek hacimlerle Ceyhan üzerinden transferinin, terminalin bölgesel petrol ticaretindeki stratejik rolünü pekiştirmesi ve Türkiye'nin uluslararası enerji merkezi olma hedefine katkıda bulunması bekleniyor.